MANEVİ GÜNDEM / Berat Gecesinin Fazileti

MANEVİ GÜNDEM
Berat Gecesinin Fazileti
Gülistan Araştırma

Manevî bir arınma ve tazelenme mevsimi olan üç ayların içerisinden geçerken, Allah’ın rahmet ve mağfiretinin tecelli ettiği mübarek gecelere bir kez daha kavuşmanın huzurunu yaşıyoruz. 2 Şubat gecesi idrak edeceğimiz Berat Kandili de bu mübarek gecelerden biridir ve onu ihya etmek çok büyük bir kazançtır.
Müslümanlar için bu gece “berâet” yani arınma, kurtuluş ve bağışlanma manasına gelir. Berat kelimesi Arapça “temize çıkma, kurtuluş” anlamına gelir. Bu gecede Yüce Allah’ın rahmet ve affı ümidiyle dua edilir.
Bu gece Peygamber Efendimiz sallallahu aleyhi vesellemin hadis-i şerifinde Nısf-u Şaban yani Şaban ayının ortasındaki gece olarak anılır. Hz. Aişe radıyallahu anha annemizin rivayet ettiğine göre Peygamber Efendimiz aleyhisselatu vesselam şöyle buyurmuştur.
“Allah-u Teâla Hazretleri, Nısf-u Şa’ban gecesinde dünya semasına iner ve Kelb Kabîlesinin koyunlarının tüyünün adedinden daha çok sayıda günahı affeder.” [Tirmizî, Savm 39)
İlk devirden beri zahid ve sufiler bu gecelere çok rağbet göstermişlerdir. Bu gecelerde Allah-u Zülcelâl lütuflarını sağanak sağanak yağdırır.
İslam âlimlerinin birçoğu, bu gecelerde çokça ibadet etmeyi, geceyi nafile namaz kılarak, dua ederek geçirmeyi tavsiye etmişlerdir. Namazdan sonra elleri açıp hatalarımızdan tevbe ederek, Allah-u Zülcelâl’e her türlü hacetlerimiz için dua etmemiz uygun olur.
Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem bu geceyi ihya edenlere şöyle müjdeler vermiştir:
“Beş gece vardır ki onlarda yapılan dualar geriye çevrilmez. Recebin ilk (Cuma) gecesi, Şabanın ortasında bulunan gece, Cuma gecesi, Ramazan Bayramı ve Kurban Bayramı geceleridir.” (Beyhaki, Sünen, Şuabül-İman, 3/342)
Bazı alimlere göre Berat gecesi, neredeyse Kadir gecesi kadar değerli bir gece olduğu hâlde, Kadir gecesi, Ramazan ayı içinde gizlenmiş; ancak Berat gecesi, Şaban ayında hangi gün ve gece olduğu bir lütuf olarak bildirilmiştir.
Peygamber Efendimiz sallallahu aleyhi vesellem buyuruyor ki:
“Şaban ayının on beşinci gecesi olduğu zaman, gecesinde ibadete kalkın. Ve o gecenin gündüzünde (on beşinci günde) oruç tutun. Çünkü o gece güneş batınca Allah-u Teâlâ dünyaya en yakın göğe inerek (rahmet nazarı ile bakarak) fecir oluncaya kadar, ‘Benden mağfiret dileyen yok mu, onu bağışlayayım! Benden rızık isteyen yok mu, onu rızıklandırayım! Belaya duçar olan yok mu, ona afiyet vereyim! Şöyle olan yok mu? Böyle olan yok mu?’ buyurur.” (İbni Mâce, İkâmet, 191)
Beraat gecesi öyle önemli bir gecedir ki, müminler için büyük bir müjde olan şefaat, Peygamber Efendimiz sallâllâhu aleyhi ve sellem’e o gecede verilmiştir. Sa’d bin Ebû Vakkâs radıyallahu anh şöyle dedi:
“Bir gün Rasûlullah sallâllâhu aleyhi ve sellem ile beraber Medine’ye gitmek üzere Mekke’den yola çıkmıştık. Azverâ denen yere yaklaştığımızda Rasûl-i Ekrem bineğinden indi. Sonra ellerini kaldırarak bir süre duâ etti. Sonra secdeye kapandı, uzunca bir süre secdede kaldı. Tekrar ayağa kalktı, yine ellerini kaldırıp bir müddet duâ etti. Sonra secdeye kapandı. Bunu üç defa tekrarladı. Buyurdu ki:
“Rabbimden dilekte bulundum ve ümmetim için şefaat niyaz ettim. O da ümmetimin üçte birini bana bağışladı. Ben de Rabbime şükretmek için secdeye kapandım. Sonra tekrar başımı kaldırıp Rabbimden ümmetimi bağışlamasını diledim; O da bana ümmetimin üçte birini bağışladı. Ben de bunun üzerine Rabbime şükür secdesine kapandım. Sonra tekrar başımı kaldırıp Rabbimden ümmetimi diledim; O da bana ümmetimin geri kalan üçte birini bağışladı. Ben de Rabbime şükretmek üzere secdeye kapandım.” (Ebû Dâvûd, Cihâd, 152)
Berat gecesinden evvelki gün oruç tutulması uygun olur. Bu geceyi kaza veya nafile namazlar kılarak, namazdan sonra elleri açıp hatalarımızdan tevbe ederek, Allah-u Zülcelâl’e her türlü hacetlerimiz için dua ederek ihya etmemiz tavsiye edilmiştir.
Hazret-i Âişe Vâlidemiz şöyle anlatıyor:
“Resûlullah bir gece kalktı ve namaza durdu. Nihayet secdeye vardı. Secdesini o kadar uzattı ki, ben ruhunun kabzedildiğini (vefat ettiğini) düşündüm. Kalktım, yanına vardım. Parmağına dokunuverdim. Canlı olduğunu görünce geri döndüm. O esnada secdede bulunan Allah Resûlü sızlanıyor, yalvarıyor ve şöyle diyordu:
“Allâh’ım! Azâbından affına sığınıyorum, gazabından rızâna sığınıyorum. Senden yine Sana sığınıyorum. Seni, ben, Senin kendini övdüğün gibi aslâ övemem! Seni, ancak Sen övebilirsin. Zâtına lâyık övgüyü, ancak Sen yaparsın, Allâh’ım!”
Rasûlullah başını secdeden kaldırdı, namazını tamamladı ve dedi ki:
“-Ey Âişe! Bu gecenin hangi gece olduğunu biliyor musun?”
“-Allah ve Resûlü daha iyi bilir.” dedim.
“-Bu gece, dedi, Şaban’ın yarısı, yani on beşinci gecesidir. Allah bu gece kullarına ve kullarının fiil ve davranışlarına bakar. Bağışlanmak isteyenleri bağışlar, merhamet dileyenlere merhamet eder. Kin, hased ve kötü amel sahiplerini tevbe etmezlerse, rahmetsiz, mağfiretsiz olarak olduğu gibi bırakır.” (et-Tergîb ve’t-Terhîb, II/119)
Takdir Gecesi
Bazı alimlerin tefsirlerinde beyan ettiğine göre, Allah-u Zülcelâl Berat Gecesinde o yıl olacak hadiseleri takdir eder. Bu husustaki ayet-i kerime şöyledir:
“O apaçık kitaba and olsun ki, biz onu gerçekten mübarek bir gecede indirdik. Çünkü biz onunla insanları uyarmaktayız. Bütün hikmetli işler o gecede tefrik olunur.”(Duhan, 2-4)
Bu âyetler hakkında alimler iki görüş beyan etmişlerdir. Bazı tefsir alimleri bu mübarek gecenin Kadir Gecesi olduğunu söylemiş, bir grup alim ise; bu gecenin Berat Gecesi olduğunu söylemişlerdir.
İki görüşü birleştiren diğer bir görüşe göre de Berat Gecesi’nde başlanmakta ve bu işlem Kadir Gecesi’ne kadar devam etmektedir.
İbni Abbas’tan rivayet edildiğine göre, hikmetli işlerin birbirinden ayırd edilmesi şu şekilde cereyan etmektedir:
Gelecek seneye kadar meydana gelecek olayların hepsi ayrı ayrı melekler tarafından defterlere yazılır. Rızıklar, eceller, zenginlik, fakirlik, ölümler, doğumlar hep bu esnada kaydedilir. O yılki hacıların sayısı bile bu devrede takdir olunur. Herkesin ve herşeyin o sene içindeki mukadderatı kaydedilir. Rızıkla alakalı defterler Mikail Aleyhisselâma verilir. Savaşlarla ilgili defterler Cebrail Aleyhissalama verilir. Ameller nüshası dünya semasında görevli melek olan İsrafil aleyhisselama verilir. Ölüm ve musibetlerle ilgili defter de Azrail Aleyhisselâma teslim edilir.
Atâ bin Yesâr rahmetullâhi aleyh’ten şöyle nakledilmiştir:
“Şaban ayının on beşinci gecesi, senenin bütün işleri Allâh’a arz olunur. Bir kimse evinden yolculuğa çıkar, hâlbuki onun ismi, hayatta olanlar defterinden, ölüler defterine yazılmıştır. Biri evlenir, hâlbuki onun da ismi, hayatta olanlar defterinden, ölüler defterine yazılmıştır.” (Gunye, 1/191; bkz: Deylemî, II, 73; Beyhakî, Şuabu’l-Îman, III, 386)
Fahreddin er-Râzî”nin açıklamasına göre bu defterlerin düzenlenmesi Berat Gecesi’nde başlar, Kadir Gecesi’nde tamamlanarak her defter sahibine teslim edilir. (Hülâsâtü’l-Beyân, XIII/5251)
Bu gece şöyle dua edilmesini tavsiye eden alimler olmuştur:
“Allah’ım, şayet ismimi saîdler defterine yazdıysan, orada sabit kıl. Şayet ismimi şakiler defterine yazdıysan oradan sil. Çünkü sen buyurdun ki, ‘Allah dilediğini siler yok eder, dilediğini de sabit bırakır, Levh-i Mahfuz Onun katındadır.” (Ra’d, 39)
Bu gece ile ilgili olarak, “Müslümanların yeryüzünde iki bayram günleri olduğu gibi meleklerin de semâda iki bayram gecesi vardır. Bunlar, Beraat gecesi ve Kadir gecesidir.” denilmiştir.
Berat gecesini güzel değerlendirmenin bir faydası da Ramazan’ı güzel karşılamaktır. Ramazan ayının yaklaştığını müjdeleyen bu geceyi ihyâ etmek Ramazan’a uyanık olarak kavuşmaya vesile olur.
Ramazan’a Hazırlık Günleri
Şaban ayının son günlerinde Ramazan ayına gafletten uyanmış bir şekilde kavuşmak için bu günlerde çok dua etmeli ve maddî manevî olarak Ramazan’a hazırlık yapmalıdır.
Enes b. Malik radıyallahu anhudan rivayet edildiğine göre:
“Sahabe-i Kiram Şaban hilalini görünce, kendilerini Kur’an-ı Kerîm okumağa verirler, çokça ve devamlı salat ü selam getirirlerdi.
Ticaret erbabı borçlarını öderler, senelik hesaplarını toparlardı. Zenginler ise mallarının zekatını hesap eder, fakirlere dağıtırlardı ki, ihtiyaçlarını alabilsinler, sıkıntılarını giderebilsinler. Bu sayede müminler hep birlikte, gönül huzuruyla Ramazan orucunu tutabilsin ve bayram yapabilsin.
Bu ayda İslam devletlerinde hakimlerin ve valilerin, mahkumlarla görüşüp, ekseriyetini afvedip, tahliye etmesi de bir gelenek olmuştur. Kısacası Üç aylara bütün bir cemiyet sevinç ve huzur içinde girsin diye herkes elinden geleni yapmıştır.”
Rabbimiz bu mübârek ayların bereketinden lâyıkıyla istifâde edebilmemizi nasip ve müyesser eylesin! Âmîn.